Giảm áp lực thi vào lớp 10 không chỉ ở số môn

Hà Nội tính đến phương án tuyển sinh dựa trên kết quả học tập

Ông Nghiêm Văn Bình, Trưởng phòng Quản lý thi và kiểm định chất lượng, Sở GD-ĐT Hà Nội, cho rằng theo dự thảo Quy chế tuyển sinh THCS và THPT do Bộ GD-ĐT xây dựng, một nội dung đáng chú ý là trường hợp tuyển sinh vào lớp 10 bằng hình thức thi tuyển thì dự kiến chỉ tổ chức thi 2 môn toán và ngữ văn.

ẢNH: TUẤN MINH

Theo ông Bình, Sở GD-ĐT Hà Nội đã tham khảo ý kiến chuyên gia, các nhà trường và bộ phận chuyên môn để nghiên cứu, góp ý vào dự thảo. Quan điểm được đặt ra là việc giảm áp lực của một kỳ thi không chỉ nằm ở số môn thi mà quan trọng hơn là cách thức tổ chức kỳ thi. Về lâu dài, thành phố hướng tới tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, mở rộng trường lớp, bảo đảm đủ chỗ học công lập theo nhu cầu của học sinh (HS) trên địa bàn. Đây mới là giải pháp căn cơ để giảm áp lực cạnh tranh trong tuyển sinh vào lớp 10.

Ông Bình cho biết Hà Nội đang nghiên cứu một lộ trình đổi mới theo hướng thận trọng, từng bước. Trong năm học 2026 - 2027, thành phố dự kiến khảo sát, đánh giá ở một số khối lớp, môn học theo hướng thực hiện thống nhất trên toàn thành phố; qua đó từng bước hình thành mặt bằng đánh giá chung, bảo đảm tính khách quan, công bằng và xuyên suốt.

Nếu kết quả thí điểm đáp ứng yêu cầu, có thể tiếp tục mở rộng dần về phạm vi, số môn và phương thức tổ chức. Cùng với đó là chuẩn bị hạ tầng, cơ sở vật chất, quy trình nghiệp vụ, đội ngũ cán bộ và từng bước xây dựng hệ thống dữ liệu, ngân hàng đề đủ lớn, bảo đảm chất lượng.

Trên cơ sở lộ trình này, trong tương lai Hà Nội có thể tính đến phương án tuyển sinh vào lớp 10 dựa trên kết quả học tập, rèn luyện của HS ở cấp THCS. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết là kết quả đánh giá phải chính xác, khách quan và có độ tin cậy cao.

Nhiều ý kiến băn khoăn nếu xét tuyển vào lớp 10 dựa trên kết quả học tập, rèn luyện, làm thế nào để bảo đảm kết quả đánh giá của HS khách quan, chính xác, thống nhất và thực sự trở thành căn cứ tin cậy cho công tác tuyển sinh? Ông Bình khẳng định nếu trong tương lai tuyển sinh vào lớp 10 dựa trên kết quả học tập và rèn luyện thì trước hết kết quả đó phải bảo đảm tính chính xác, khách quan.

Vì vậy, để có cơ sở so sánh, cần từng bước xây dựng một thước đo chung, qua đó đánh giá sự tiến bộ và mức độ đạt được của HS trên phạm vi toàn thành phố. Đó cũng là lý do Hà Nội dự kiến thí điểm khảo sát chung đề, chung thời điểm đối với một số khối lớp, một số môn học trong năm học 2026 - 2027.

Cũng theo ông Bình, nếu xét tuyển chỉ đơn thuần dựa vào những điểm số được tạo ra trong quá trình học tập thì đúng là sẽ đặt ra yêu cầu rất lớn về tính khách quan của kiểm tra, đánh giá. Bởi vậy, vấn đề cốt lõi không phải là chuyển từ thi tuyển sang xét tuyển bằng mọi giá, mà là phải thay đổi phương thức đánh giá để kết quả học tập thực sự phản ánh chất lượng và sự tiến bộ của người học.

Ông Bình phân tích: "Trước đây, nếu HS phải trải qua nhiều lần kiểm tra giữa kỳ, cuối kỳ trong suốt cấp THCS thì áp lực điểm số có thể kéo dài trong nhiều năm. Nếu không thay đổi cách đánh giá, việc chuyển sang xét tuyển có thể không làm giảm áp lực mà chỉ chuyển áp lực từ một kỳ thi sang quá trình học tập... Khi có một hệ thống đánh giá chung, có dữ liệu đủ tin cậy và có cơ chế kiểm soát chất lượng, kết quả học tập mới có thể trở thành căn cứ đáng tin cậy cho những phương thức tuyển sinh trong tương lai".

"Mục tiêu cuối cùng vẫn là giảm áp lực cho HS, bảo đảm công bằng và khách quan trong tuyển sinh, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục. Vì thế, giảm áp lực thi vào lớp 10 không nên chỉ được nhìn từ việc có bao nhiêu môn thi hay áp dụng phương thức thi tuyển hay xét tuyển, mà phải giải quyết đồng thời bài toán về trường lớp, cơ hội học tập, chất lượng đánh giá và độ tin cậy của dữ liệu", ông Bình nêu quan điểm.

ảnh: Tuấn Minh

Quan trọng là cơ hội học tập phù hợp sau THCS

Tiến sĩ Lê Đức Thuận, nguyên Trưởng phòng GD-ĐT Q.Ba Đình (cũ), Hà Nội, cũng khẳng định số lượng môn thi không phải nguyên nhân gốc rễ gây ra áp lực tuyển sinh lớp 10 và cho rằng: Câu hỏi cốt lõi trong tuyển sinh lớp 10 là kỳ thi cần đo lường năng lực gì ở HS, phương thức nào đạt được điều đó một cách công bằng, tin cậy với chi phí xã hội tối ưu?

Thực tế, việc cắt giảm môn thi có thể giúp kỳ thi bớt căng thẳng, nhưng chưa chắc giảm được áp lực tuyển sinh. Chừng nào nhu cầu vào các trường top đầu còn vượt xa chỉ tiêu, sức ép cạnh tranh vẫn tồn tại, chỉ là chuyển từ 3 môn sang 2 môn.

Ông Thuận phân tích kỳ thi tuyển sinh lớp 10 năm 2026 có khoảng 30 tỉnh, thành chọn tiếng Anh làm môn thi thứ ba. Bài toán đặt ra là việc đo lường thêm môn tiếng Anh giúp tăng khả năng phân loại và dự báo năng lực học THPT đến mức nào? Nếu giá trị bổ sung này đáng kể, đó là căn cứ thuyết phục để giữ; ngược lại, nếu giá trị tạo ra rất thấp nhưng lại kích động làn sóng học thêm, luyện thi và gia tăng chi phí xã hội, đó chính là cơ sở để xem xét loại bỏ.

Theo ông Thuận, dữ liệu từ Bộ GD-ĐT cho thấy năm học vừa qua cả nước có khoảng 1,5 triệu HS tốt nghiệp THCS với gần 1,2 triệu chỉ tiêu lớp 10 (tỷ lệ đỗ 79,3%). Tuy nhiên, con số trung bình này không phản ánh đúng thực tế tại từng địa phương. Điều này chứng minh rằng, "có chỗ học" hoàn toàn khác với "có cơ hội học tập phù hợp". Vì vậy, muốn giải quyết gốc rễ áp lực phải tác động trực tiếp vào cấu trúc cơ hội học tập sau THCS.

Đặc biệt, theo ông Thuận, nguồn dữ liệu tuyển sinh năm 2026 hoàn toàn cho phép "thử nghiệm" chính sách trước khi chốt phương án. Bằng phương pháp mô phỏng trên dữ liệu ẩn danh, ngành giáo dục có thể đánh giá chính xác, nếu bỏ môn thứ ba, tỷ lệ trùng điểm biến động ra sao, thứ hạng HS thay đổi thế nào, khả năng phân loại tăng hay giảm và nhóm HS nào chịu tác động? "Khi sự chênh lệch chất lượng giữa các trường còn lớn, mạng lưới trường lớp chưa theo kịp đà tăng dân số, còn giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên chưa đủ sức hút, thì việc chuyển từ 3 môn xuống 2 môn bản chất chỉ là sự thay đổi về mặt kỹ thuật tuyển sinh", ông Thuận chia sẻ.